डमरु (दबदब) धुंकाःया पुलांगु बाजंकथं मृदङ्गयात कयातःगु दु । शास्त्रीयकथं छताजि नस्वाःगु चा ‘मृ’ या बाजं ‘दङ्ग’ यात मृदङ्ग धयातल । महाद्यवं ताण्डव प्याखं ल्हूबलय् रावणं नन्याइगु सलं मृदङ्ग थाःगु बाखं दु । स्वर्गया जुजु इन्द्रयात यःगु व अन अप्सरापिं प्याखं ल्हुइत थाइगु बाजंयात मृदङ्ग धयातःगु दु । अथे हे महाभारतया बाखनय् भिमसेनं किचक स्याःगु सुनानं मतायेक वृहन्नला जुयाच्वंम्ह अर्जुनं तःसलं मृदङ्ग थाःगु खँ नं दु मृदङ्गया पुलांगु नां पुष्कर, मुरज, मर्दल खःसा थौंकन्हय् शास्त्रीय सङ्गीतय् थ्वयात पखावज धाइ । पखावजयात नेवाःतय्सं पखवाज धायेगु याः । पछिमा मृदङ्गया हे नेवाः स्वरुप खः । मू तालबाजंकथं पछिमा थानाः याइगु भजनयात यलय् मृदङ्ग भजन धाइ । याकःचां जक तालय् लाकाः न्ह्याःन्ह्याःगु बोल थायेज्यूगु पछिमा उप्वः थें बाँसुरी पुइबलय् तालबाजंकथं थाइगु खः । नेवाः परम्परागत सङ्गीत बाहेक यक्व आधुनिक, लोक व सिनेमाया मेय् नं पछिमाया छ्यलाबुला दु ।
छ्यंगुलिं भुनातःगु नेवाः बाजं मध्यय् तःग्वःगु पछिमा दथु भ्वरिखाःगु दुने फुस्लुंगु सिँया बाजं खः । पछिमा उप्वः थें बँय् प्यँचालय् दिकाः थाइ । पछिमाया दासु थुलि हे धयागु मदु । अथेसां थ्व बाजंया हाकः थ्यं मथ्यं ५०–६० सेमि व दथुइ ४०–५० सेमि ब्याया भ्वरि दइ । नासःपाखेया ह्वः (म्हुतु) चीचाः (१०–१५ सेमि ब्या) व मांकाःपाखे तःचाः (१५–२० सेमि) जुइ । तबलाया थें पछिमाया तं दुने थतक्वत यानाः सूर पाय्छि यायेजीकथं खुगः गट्टा बाय् लताइँ स्वचाका तइ । पछिमाया जवय् नासःपाखे खिं थें खौ इलातइसा खवय् मांकाःपाखे बाजं थायेन्ह्यः स्याःबजि, च्वकाबजि, प्वःचुं, छुचुं आदि न्हायाः तिके माः । थुकियात बाजं थातले प्याकातुं तयेमाःसा थाये म्वाःलकि सुच्चुक प्वला छ्वये माः । नासःपाखे जवगु सिकापतिं नं क्वय् तियाः मेगु स्वपतिं नं थायेगु ‘ता/चा’ बोल पछिमाया विशेष बोल खः ।
पछिमाया छत्वाः बोल
धांतिं रगधां । तिं रग धां तिं
धांति धांतिं धां । तिंधां तिंधां तिं
धांतिं दिता । ता खतिं ता(चा)
दिताखतिं धांदिता । खतिंधां दिताखतिं
धां