लिच्छिबी जुजु धर्मदेवयापाखें सर्वसाधरण जनताया सेवाया निंतिं धकाः दयेकेब्यूगु हितिइ लः महायेवं लाय्कूया आचाजु, जोशी व पुरोहिततय्सं सल्लाह ब्यूगु कथं छगू भिंगु साइतय् स्वीनिता लक्षण लाःम्ह मनूया भोग बीमाःगु जुल । थुकिया निंतिं छन्हु चान्हय् थःहे सुनां मसीक हितिया न्ह्यःने थसःपाःवन, जुजुया काय् वयाः चुपिं पालाः हितियात नरबलि बीवं छक्वलं लःहाल । नारायणहितिया सम्बन्धय् थ्व छपु अतिकं बय्बय् जुयाच्वंगु लोककथन खः । इतिहासकारपिनि धापू कथं थःहे अबुया नरबलि ब्यूम्ह मेम्ह सुं मखु लिच्छिबी ईया अतिकं नांजाःम्ह जुजु मानदेव खः ।
अज्ञानतावश थः अबुया हत्या यानागुलि पस्ताचायाः बज्रयोगिनीस तपस्याय् च्वंबले पितृहत्याया पापं मुक्त जुइगु खःसा बौद्ध चैत्य धकाः अलौकिक शक्तिया निर्देशन जुल, थ्व हे निर्देशनया पालना यासें जुजु मानदेवं खास्ती स्तूप दयेकेबिल ।
गोपालराजवंशावलीस श्रीमानदेव ..तैन…गुंविहारशिखरे तपःकृतम् । तपः प्रभावान्महाचैत्यमूत्यद्यते प्रतिष्ठितश्च धकाः च्वयातःगु विवरण कथं मानदेवं खास्ती स्तूप दयेकेब्यूगु धैगु धापुतिइ आपालं ऐतिहासिक यथार्थ ज्वःलाःगु खनेदु । थ्व ल्याखं खास्ती स्तूप न्यागूगु शताब्दि जःखः धस्वाःगु जुइमाः । यद्यपि गुगुं शिलालेख वा दसि लुयावःगु मदु ।
स्तूप दयेकूगु इलय् तःदँतक वा मवः । हिति, बुँगाः, पुखू व खुसितकं सुनावन । सुथय् सुथय् सर्गतं गाइगु खसुति लः मुंकाः तःदँ बिकाः दयेके क्वचाःगु जूगुलिं थुकियात खसुति स्तूप वा खास्ति स्तूप धाःगु धैगु लोकख्यान दु ।
मेखे सँदेयपाखे धाःसा थुगु स्तूपयात कयाः थःगु कथंया लोकख्यान न्यने दु । छम्ह सँमिनियात कश्यप बुद्धया अस्थि तयाः स्तूप दयेकेगु इच्छा जुल, थुकिया निंतिं माःगु थाय् माल धकाः जुजुयाके फ्वंबले गुगुनं कथं थाकु मचासें अःपुक जुजुं अनुमति बिल । अले उगु थासय् थुगु स्तूप दयेकेगु जुल । अःपुक जुजुया म्हुतुं बचं चुलिब्यू अर्थात सँय् भासं जारुङ्ग खासोर खः, थ्वहे बाखंया लिधँसाय् सँदेय्यापिन्सं खास्तिया जारुङ्ग खासोर धायेगु यानाच्वंगु खः धाइ ।
स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु स्थापत्यकलाया गुगु च्वन्ह्याःगु प्राविधिक ज्ञान दु उकिया छगु अतिकं च्वछायेबहःगु भौतिक संरचना खास्ति स्तूप खः । थ्व नेपाः देयया दक्कले तग्वःगु स्तूप खः, अले विश्वया न्ह्यथनेबहःगु बौद्ध संरचना मध्ये छगू खत । थुकिया जाः ३६ गू मिटर दु, थुकिया चाः १०० मिटर दु ।
बज्रयानी तान्त्रिक मान्यता कथं थुगु स्तूप श्रीयन्त्र आकारय् मण्डला स्वरुपय् धस्वाकातःगु जुल । धार्मिक आस्था कथं क्वय्या ब्व पृथ्वी तत्वया प्रतीक खःसा, तइस्से गोलाकार ब्व लः तत्व, अले तंगि तंगि फय् वा वायू तत्व जुल । दक्कले च्वय् छत्र वा कुसा शून्यया प्रतीक खः ।
झिंस्वंगू तंगि निर्वाण प्राप्तिया निंतिं पूवंकेमाःगु लँपु खः । गजू धाःसा पर्वतराज सुमेरुया स्वरुप खत । प्यखें दुगु ध्यानी मिखा निगः प्रज्ञा अले हर्मिका आर्य अष्टाङ्गमार्गया संकेत जुल ।
स्तूप दुहाँवने थाय् पश्चिमपाखे खास्ति अजिमाया देगः दु, थुगु देगः खास्ति स्तूप सिबें न्हापायागु धाइ ।
सँदेय् चिनिया लाल सेनाया नियन्त्रणय् वने धुंकाः सन १९५९ लिपा आपालं सँय्त शरणार्थी कथं नेपाः वल, अले आपाः थुगु खास्ति जःखः च्वनेगु यात । आः सँय्तय्सं दयेकूगु थ्यं मथ्यं ५० गू बौद्ध गुम्बात थन जःखः दयेधुंकल ।
