रत्नदास प्रकाश म्ये च्वमि, हालामि व लय्चिनामिलिसें दबू प्याखनय् अतिकं योगदान दुम्ह छम्ह वरिष्ठ सर्जक खः । थ्वय्कःया जन्म येँया लाजिम्पातय् ने.सं.१०३४ पोहेलागाः अस्तमि, सोमबारखुन्हु जूगु खः । थ्वय्कः अबु भवानीदास खड्गी व मां हिरामाया खड्गीया साइलाम्ह काय् खः । वि.सं. १९८९ सालय् थ्वय्कःया लिलावती देबी (प्राणमाया) लिसें इहिपाः जूगु खःसा थ्वय्कःपिनि स्वम्ह काय् व न्याम्ह म्ह्याय्पिं दु ।
मचा इलंनिसें हे म्ये हाले प्याखं हुले न्ह्याःम्ह थ्वय्कःयात मामं हे म्ये हालेगु व प्याखं हुलेगु स्यनेगु यात । ब्वने नं मंदुम्ह जुयाः अबुम्हं भारतीय मस्त ब्वनीगु स्कूलय् भर्ना नं यानाबिल । थ्वय्कः न्हय्दँति दुबलय्निसें हे येँन्याःपुन्हि व गुंपुन्हिया इलय् न्ह्यब्वइगु नाय्चा प्याखनय् ब्वति कायेगु यानादिल । थुबलय् वय्कलं प्याखं ल्हुल्हुं हालीगु नेवाःम्ये खः ‘सँय् छम्ह दु सँमि निम्ह दु, ल्हासां हःगु ध्यबा सँय्याके यक्व दु’ थ्व म्ये डिस्क रेकर्डय् नं भरे जूगु सीदुसां थौंतक लुया मवःनिगु जुल ।
थ्वय्कलं उस्ताद भैरवलाल प्रधानपाखें हार्मोनियम, उस्ताद रामबहादुर श्रेष्ठपाखें म्ये हालेगु सयेकादिल । थ्वय्कलं लिपा टि.एल. राणा व उस्ताद रामबहादुर तण्डुकारपाखें संगीत शिक्षा कयादीगु सीदु । संगीत शिक्षां पारंगत जूम्ह थ्वय्कलं शास्त्रीय, आधुनिक व लोक न्ह्याग्गु कथंया नं म्ये हालाः न्यनीपिन्त झुमिं यंकू थें याना बीफु । अबलय् अप्वः यानाः हिन्दी, उर्दू जक म्ये हालाः हे स्यनीगु व सयेकीगु चलन । थ्वय्कलं उपिं हे म्येत खसभासं भाय् हिलाः हालेगु यानादिल । अझ झ्याउरे म्ये हालेगु झन् खप्पिसम्ह थ्वय्कःया म्येय् ब्यागलं सवाः दु । थ्वय्कःया लोकंह्वाःगु म्येत मध्यय् ‘म माहुरी हुँ राधा’ खः ।
मचा ल्याय्म्हबलय् तक दबू प्याखनय् मिसा जुयाः म्हितेगुली नं थ्वय्कः तसकं नां जाः । म्ये हाहां प्याखनय् म्हितूगु खनाः राणात हे दंग जुइगु । थ्वय्कः भिंmन्हय्दँति दुबलय् ब्रिटिश दुतावासय् मिसा प्याखंम्वः नं जुयाः म्ये हालेगु व नाटक क्यनेगु यानादिल । थ्वय्कः अथे मिसाया भूमिकाय् म्हितीबलय् धात्थें हे मिसा थें च्वनीगुलिं मिजंम्ह धकाः पत्याः मजुइगु म्येपिन्त । थ्वय्कलं थःम्हं हे नं प्याखंत च्वयेगु व स्यनेगु यानादी । छन्हु थ्वय्कः नीप्यदँति दुबलय् श्री भद्रकालि रेकर्डस्या साहुया ब्वनाय् वि.सं. १९९६ सालया पुषपाखे कलकत्ता झाल । अबलय् वय्कलं न्हापां प्यपु म्ये रेकर्ड यानादिल । उगु डिस्क रेकर्डय् दुगु म्येत अतिकं लोकंह्वात अले अप्वः चूगु रेकर्डचाः नं जुल । अथे जुयाः वय्कःयात श्री भद्रकालि रेकर्डस्पाखें दसिपौ तकं ब्यूगु खः । अले वय्कःया मेमेगु म्येत कथहं पिदन । लिपा भारतया हिन्दुस्तान रेकर्डिङ्गपाखें नं म्ये रेकर्ड यायेत ब्वनेगु यात । अले अल इण्डिया रेडियो (कलकत्ता)पाखें नं म्ये हालेगु ह्वःताः तकं चूलात । थ्वय्कः नेपालय् दकलय् न्हापां माइकय् म्ये हाःम्ह नं खः ।
थ्वय्कलं थःगु तरजय् म्ये दुथ्याकाः आपालं नाटक नं क्यनेगु यानादी । व हे नाटकत क्यनेधुंकाः पात्रकथं वय्कःया थीथी उपनां च्वं वनीगु जुयाच्वन, गथेकि– मनमोहन, छट्टु, कामदेव, जाली भमरा अले हिसि मदुम्ह जुजु । थ्व ‘हिसि मदुम्ह जुजु’या उपनांपाखें सीदु वय्कलं नेवाः दबू प्याखं नं न्ह्यब्वया दीगु दु धकाः । थ्वय्कःया दबू प्याखं व अभिनयपाखें मिसात साप हे मोहित जुइगु । थ्वय्कः तसकं लोकंह्वाःगु स्वये मफयाः थ्वय्कःयात नाटक क्यनेगु व म्ये हालेगुली तक्क बन्देज याकेत महिताःतय्सं जाल ग्वयाबीगु यात । लिपा जीवन हनेया निंतिं थ्वय्कलं थः बौया नामं ‘भवानी पाउरोटी भण्डार’ चायेकादिल ।
स्वनिगलय् रेडियो नेपाल नीस्वनेधुंकाः दुहां वनाः वि.सं. २००८ सालंनिसें ‘क’ श्रेणीया म्येहालामिकथं अन हे जागिर नयाः वि.सं. २०३२ सालं अवकास कयादिल । वि.सं. २००९ सालय् अन जूगु संगीत प्रतियोगिताय् थ्वय्कलं लय्चिनादीगु अले पद्मदेबी मानन्धर (कादम्बरी) हालादीगु म्ये न्हाप लाःगु खः । नीम्ह लय्चिनामिपिन्सं ब्यागलं ब्यागलं लय्चिंगु मध्यय् थ्वय्कःया म्ये न्हाप लाःगु खः । थ्वय्कलं मेपिनिगु व थःम्हं हे लसय् हनाः डिस्क रेकर्डय् नं आपालं हालादिलसा लिपा रेडियो नेपालय् नापं यानाः पीपुं मल्याक रेकर्ड यानादीगु दु । अथेहे सुइगूति नाटक नं क्यनादीगु दु ।
राणा कालंनिसें अबलय्या जुजु महेन्द्रपाखें तक थीथी सिरपा पदविं छाय्प्यूम्ह थ्वय्कःयात लिपा जुजु महेन्द्रं ‘प्रकाश’ धकाः सम्मान यायेधुंकाः थःगु नांया ल्यूने रत्नदास प्रकाश च्वयेगु याःगु खः । राणाकालंनिसें अति मानसम्मान दुम्ह थ्वय्कःयात लिपा वि.सं. २०२८ सालं बग्गी तयाः येँ देय् चाःहुइकाः तःधंगु सम्मान नं ब्यूगु दु । दबू प्याखनय् व नेपालया संगीत लागा तब्याकेगु ज्याय् थ्वय्कःया अतिकं योगदान दु । थ्वय्कः ने.सं. १११२ कौलागाः आमै, आइतबारखुन्हु मदुगु खः ।
