नेवाः तजिलजिइ ख्वाःपाःया यक्व महत्व दु । नेवाः बस्तिपतिकं दुगु मनू हे द्यः जुइगु थीथी द्यः प्याखं व लाखय् प्याखनय् प्याखंम्वःपिन्सं ख्वाःपाः पुइगु याइ । प्याखंया द्यःपिनि रुपकथं ख्वाःपाःया बां व उन नं पानाच्वनी । ख्वाःपालं हे प्याखंम्वःया म्हसीका सीदइ । ख्वाःपाः दुगु द्यः व लाखय् प्याखनय् ख्वाःपाः पुइधुनेवं व प्याखंम्वःयाके उम्ह द्यःया शक्ति दुबी । उकिं थजाःगु प्याखनय् मेमेगु तिसावसः स्वयाः ख्वाःपाःयात शक्तिया प्रतीककथं विशेष सम्मान यायेमाःगु नेवाः परम्परा दु । थजाःगु ख्वाःपाःयात तन्त्र शत्तिंm साधना यानातःगु दइगुलिं उकियात जीव दुगु ख्वाःपाः धाइसा ब्वसाया निंतिं जक दयेकातःगु ख्वाःपाःयात जीव मदुगु ख्वाःपाः धाइ ।
नेवाः परम्पराय् तःताजि ख्वाःपाः दु । दयेकीगु ल्याखं नेवाःतसें छ्यलिइगु ख्वाःपाः सिजः, ली, सिँ व चायागु दु । उकी मध्यय् तान्त्रिक शक्ति दुगु ततःधंगु ख्वाःपाः प्याखनय् चायागु ख्वाःपाः हे छ्यलीगु खः । चाया ख्वाःपाः दयेकीगु बिस्कं हे नेवाः प्रविधि दु । जीव दुगु ख्वाःपाः दयेकेगु ज्या कलाकारी प्रविधि जक मखसे तान्त्रिक विधि दुगु आध्यात्मिक ज्या खः । थजाःगु ख्वाःपाः न्ह्याःन्ह्याःम्हेसिनं थः यःयःथें यःयःबलय् दयेके मज्यू ।
नेवाः परम्पराय् ख्वाःपाः दयेकेगु ज्या विशेष यानाः पुं जातिया नेवाःतसें याइगु खः । येँ, थिमि, ख्वप आदि थाय्थासय्यापिं निश्चित पुंतय्सं अनया द्यःप्याखंया ख्वाःपाः दयेकेमाःगु परम्परा दु । उकी नं विशेष यानाः दृष्टिदानया ज्या बज्राचार्य गुरुजुपिंके दीक्षा कयातःपिन्सं जक यायेमाः धयागु विश्वास दु ।
धायेबलय् चाया ख्वाःपाः जूसां थजाःगु ख्वाःपाः दयेकेत चा जक मखु कपाय्, भ्वं, रङ्ग व खेँय् तकं माः । ख्वाःपाःया बां, रङ्ग व बुट्टा धर्मशास्त्रकथं जुइसा थीथी ख्वाःपाः गबलय् दयेकेगु धयागु नं दइ । ख्वाःपाः थायेगु न्हि दुथें लंपुलिं छायेगु व दृष्टिदान यायेगु नं थःगु हे विधि दु ।
ख्वपया नांजाःगु नवदुर्गा प्याखंया ख्वाःपाः दयेकेत गथांमुगःकुन्हु चा पुजा यानाः कायाष्तमिकुन्हुनिसें ख्वाःपाः ज्यायेगु व मोहनीया स्याक्वत्याक्वकुन्हु क्वचायेके माः । अथे हे येँया पचलि भैरव व भद्रकाली प्याखंया ख्वाःपाः गथांमुगःनिसें मोहनीया अस्तमितकया दुने क्वचायेके माः ।
ख्वाःपाः दयेकेबलय् द्यः गंछिइ गनेद्यः दुसा दकलय् न्हापा गनेद्यःया ख्वाःपाः ज्यायेमाः । ख्वाःपाः प्याखं गुलितक न्ह्याइगु खः व हे कथंया विधिं ख्वाःपाः दयेके माः । छुं ईतक जक न्ह्याइगु प्याखंया ख्वाःपाः जूसा तःबः व तःफिक दयेके म्वाः, छब्व म्हय् कापः तयाः द्यःने कचिभ्वँतं तिकाः क्वचायेके ज्यू । दंदं तक तुइकेमाःगु ख्वाःपाः जूसा बल्लाकेया निंतिं यक्व ई बिकाः बः बः तिकाः ख्वात्तुक थासां थानाः दयेके माः ।
ख्वाःपाः दयेकेगु निंतिं चायात विशेष पुजा यानाः ख्वाःपाः ज्याये मत्यःतले स्वना तयेमाः । द्यः जुइपिं प्याखंम्वःपिन्सं हे थजाःगु चा ख्वाःपाः दयेकीम्हसिथाय् पुजा यानाः तये यंकेमाः । ख्वाःपाः ज्यायेबलय् दकलय् न्हापा पितृया नामं छकूचा चा छायेमाः । वयांलिपा विश्वकर्माया ब्व तयेमाः । वयां लिपा प्याखंया सिद्धिया निंतिं नासःद्यः, नन्दि व भिन्दियात स्वग्वारा चा फ्याना तयेमाः ।
परम्पराकथं चाया ख्वाःपाः दयेकेगु नेवाः विधियात थुकथं ब्वथले छिं ।
१) ख्वाःपाः दयेकीम्हेसित चा लःल्हायेगु
२) ख्वाःपाः दयेकीगु चा ब्वति कायेगु
३) ख्वाःपाःया थासा थायेगु
४) ख्वाःपाःया क्वँय् ज्या
५) ख्वाःपाःया ला जायेकेगु
६) वालंछा पुजा
७) उंया ज्या (रङ्गादिवासन)
८) ख्वाःपाःया मिखा कंकेगु (दृष्टिदान)
९) झः तयेगु
१०) ख्वाःपाः लःल्हायेगु
परम्पराकथं दक्व विधि पूवंकाः प्याखंम्वःयात ख्वाःपाः लःल्हाये धुनकि ख्वाःपाः दयेकेगु ज्या क्वचाइ ।
