नेपाःया नांजाःम्ह इतिहासविद् व बौद्धविद्वान भाजु त्रिरत्न मानन्धरया जन्म बौ बद्रीनारायण मानन्धर व मां कृष्णकुमारीया कोखं इ.सं १९४५ जनवरी १५य् येँया थँहिटी त्वालय् जूगु खः । भाजु मानन्धरं त्रि.वि.विं इतिहास विषय विद्यावारीधि यानादीगु खःसा बेलायतया क्याम्ब्रीज विश्वविद्यालयं म्।ज्।क् डिग्री हासिल यानादीगु खः । नेपाःया शैक्षिक ख्यलय् थीथी पदय् आवद्ध जुयाः ज्या यानादीम्ह प्राध्यापक डा. त्रिरत्न मानन्धर त्रि.वि.वि.या मानविकी तथा समाज शास्त्र संकायया डीन, लुम्बिनि बौद्ध विश्वविद्यालयया उपकुलपति, राष्ट्रिय योजना आयोगया दुजः आदि थेंज्याःगु उच्च पदया जिम्मेवारी नं क्वबियादीधुंकूम्ह व्यक्तित्व खः । वय्कःया एकल लेखन व सहलेखनय् नेपाःया इतिहास व संस्कृति सम्बन्धी स्वंगू दर्जनं मयाक ग्यसुग्यंगु सफू व थीथी राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय जर्नलय् १६० स्वयाः अप्वः च्वसुत पिदंगु दु । अथेहे वय्कलं तःगू सफू व जर्नलया नं सम्पादन यानादीगु दु । अंग्रेजी, नेपाली तथा नेपालभाषा स्वता भाषं नं कलम न्ह्याकादीम्ह थ्वय्कःया नेपाःया इतिहास संस्कृति सम्बन्धी छुं छुं सफू खः— Some Aspects of Rana Rule in Nepal – 1983 AD, नेपाल भोट विवाद – 1984 AD, Nepal : The Years of Trouble – 1986 AD, नेपालको इतिहासमा जंगबहादुर – 1992 AD, आधुनिक नेपालको इतिहासका केही पानाहरू -1978 AD, Crime and Punishment in Nepal : A Historical Perspective -1985 AD, Nepal’s Quinquennial Missions to China.
अथेहे थ्वय्कःया नेपालभाषां नं निगू दर्जन धैथें तसकं ज्याख्यलय् जूगु अनुसन्धानमूलक च्वसुत गथे—नेपालभाषां च्वयातःगु प्यपु सन्धी पत्र (भिंतुना ने.सं १११०), संयुक्त राष्ट्र संघय् रञ्जना लिपि (पलिष्ठा ने.सं १११२), स्वयम्भुया ऐतिहासिकता (पलिष्ठा ने.सं ११२८), झी नेवाः म्हिगः व थौं (नेवाः प्रज्ञा दँ १ ल्याः २), पुलांगु मुलुकी ऐनय् मिसातय्गु विशेष अधिकार (नेपालभाषा ने.सं ११२९), इतिहासया पानाय् नेवाःत (सन्ध्या टाइम्स ने.सं ११३०) आदि पिदंगु दु । अथेहे थ्वय्कलं थीथी राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय गोष्ठीइ थःगु ज्यापौ न्ह्यब्वयाः नेपाः तथा नेवाः जातियात म्हसीकेबीगु यानादीगु दुसा देया सांस्कृतिक, शैक्षिक ख्यःया थीथी थासय् बाहेक नं नेवाः समुदायया थीथी संघसंस्थाय् गथे नेपालभाषा एकेदमिया प्राज्ञ, नेवाः हलिं दबू व नेवाः देय् दबूया सल्लाहकार, न्हूदँ समारोह समितिया ने.सं ११३५या अध्यक्ष, केन्द्रीय मानन्धर संघया सल्लाहकार आदि जुयाः ज्या यानाच्वनादीगु दु । वय्कःया थज्याःगु सेवा तथा विद्वताया कदर स्वरुप थीथी संस्थातय्सं थ्वय्कःयात निगू दर्जन स्वयाः अप्वः थासं सम्मान सिरपाः व पदक आदि देछाये धुंकूगुदु ।
महेन्द्र विद्याभूषण क, ‘गोरखा दक्षिणबाहु तृतीय, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार आदि थेंज्याःगु राष्ट्रिय स्तरं बीगु पदक पुरस्कार बाहेक नं नेवाः ख्यलं थ्वय्कःयात—ज्यापु प्रज्ञा सम्मान, लाकौल पुरस्कार आदिं व नेवाः देय् दबू, हलिं नेवाः दबू, केन्द्रीय मानन्धर संघ, लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय आदिं नं विशेष सम्मान देछाःगु दु।
